• Thursday, 20th Jan 2022

Từ ổn định đến bất ổn - Điều gì đang xảy ra ở Kazakhstan

Hàng chục người mất mạng và hàng nghìn người đang bị giam giữ ở Kazakhstan trong tuần qua trong cuộc bạo động tồi tệ nhất chưa từng thấy ở quốc gia Trung Á này kể từ khi nước này giành được độc lập vào đầu những năm 1990.

Một người đàn ông đi ngang qua một chiếc ô tô bị đốt cháy trong cuộc biểu tình do tăng giá nhiên liệu ở Almaty, Kazakhstan ngày 6 tháng 1 năm 2022. REUTERS / Pavel Mikheyev

(Reuters) - Lực lượng an ninh dường như đã chiếm được quyền kiểm soát lại đường phố của thành phố chính của đất nước vào thứ Sáu (07/01) vừa qua, một ngày sau khi lính nhảy dù Nga đến hỗ trợ dập tắt cuộc nổi dậy.

Một cái nhìn tổng quan nhanh về Kazakhstan, nền kinh tế và hệ thống chính trị của nó.

KAZAKHSTAN Ở ĐÂU VÀ TẠI SAO NÓ XUẤT HIỆN VẤN ĐỀ?

Kazakhstan nằm giữa hai quốc gia lớn, Nga và Trung Quốc và cũng có chung biên giới với ba nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ khác, là nền kinh tế lớn nhất ở Trung Á, với trữ lượng hydrocacbon và kim loại phong phú. Quốc gia này đã thu hút hàng trăm tỷ đô la đầu tư nước ngoài kể từ khi độc lập vào năm 1991.

Về mặt chiến lược, Quốc gia này liên kết các thị trường lớn và đang phát triển nhanh chóng của Trung Quốc và Nam Á với các thị trường của Nga và châu Âu bằng đường bộ, đường sắt và một cảng trên Biển Caspi. Kazakhstan được xem như điểm mấu chốt trong dự án thương mại khổng lồ 'Một vành đai, một con đường' của Trung Quốc.

Kazakhstan là nước sản xuất uranium hàng đầu thế giới và tình trạng bất ổn trong tuần này đã khiến giá kim loại dùng cho các nhà máy điện hạt nhân tăng 8%. Đây cũng là nước xuất khẩu dầu lớn thứ chín của thế giới, sản xuất khoảng 85,7 triệu tấn vào năm 2021 và là nhà sản xuất than lớn thứ 10.

Đây cũng là nơi khai thác bitcoin lớn thứ hai thế giới sau Hoa Kỳ. "Tỷ lệ băm" của Bitcoin - thước đo sức mạnh tính toán của các máy được kết nối mạng - đã giảm hơn 10% vào thứ Tư tuần rồi sau khi hệ thống Internet của Kazakhstan bị ngắt kết nối, theo công ty khai thác tiền điện tử BTC.com.

TẠI SAO NGƯỜI TA LẠI LO SỢ?

Cuộc nổi dậy bắt đầu bằng các cuộc biểu tình  phản đối việc dỡ bỏ giới hạn giá nhà nước vào ngày đầu năm mới đối với butan và propan, thường được gọi là 'nhiên liệu đường bộ cho người nghèo' do giá thành rẻ, ở nhiều khu vực thuộc phía tây giàu dầu mỏ.

Cuộc cải cách [của chính phủ], nhằm giảm bớt tình trạng thiếu dầu, đã nhanh chóng phản tác dụng khi giá tăng hơn gấp đôi. Các cuộc biểu tình lan rộng, tạo ra cảm giác bất bình rộng rãi hơn về tình trạng tham nhũng ở tiểu bang đặc hữu, bất bình đẳng về thu nhập và khó khăn kinh tế, tất cả đều do đại dịch coronavirus gây ra.

Mặc dù là nước giàu nhất trong số các nước cộng hòa Trung Á về thu nhập bình quân đầu người, nhưng một nửa dân số ở Kazakhstan - quốc gia lớn thứ 9 thế giới theo lãnh thổ - sống trong cộng đồng nông thôn, thường biệt lập với khả năng tiếp cận dịch vụ công kém.

Trong khi nguồn tài nguyên thiên nhiên rộng lớn của đất nước đã khiến một tầng lớp thiểu số trở nên giàu có đến khó tin, thì nhiều người Kazakhstan bình thường lại cảm thấy bị tụt hậu. Khoảng một triệu người trong tổng số 19 triệu dân được ước tính sống dưới mức nghèo khổ.

Lạm phát hàng năm đang ở mức gần 9%, cao nhất trong hơn 5 năm qua, khiến ngân hàng trung ương phải tăng lãi suất lên 9,75%.

AI ĐANG LÃNH ĐẠO?

Nhà ngoại giao chuyên nghiệp Kassym-Jomart Tokayev, 68 tuổi, được bầu làm tổng thống vào năm 2019 với lời hứa sẽ tiếp tục các chính sách ủng hộ doanh nghiệp rộng rãi của người tiền nhiệm lâu năm Nursultan Nazarbayev. Nhưng Nazarbayev, một cựu Ủy viên Bộ Chính trị Liên Xô, người đã lãnh đạo Kazakhstan trong gần ba thập kỷ qua, mới chính là người được nhiều người coi là quyền lực thực sự đằng sau ngai vàng.

Ông Tokayev đã sử dụng các cuộc biểu tình - đôi khi nhắm vào các biểu tượng của thời Nazarbayev, bao gồm cả các bức tượng - để sa thải cựu tổng thống 81 tuổi khỏi chức vụ Chánh văn phòng Hội đồng Bảo an đầy quyền lực.

Cựu tổng thống Nazarbayev đã không đưa ra bất kỳ bình luận nào hoặc trực tiếp xuất hiện công khai nào kể từ khi các cuộc biểu tình diễn ra và vẫn chưa rõ cuộc nổi dậy sẽ làm suy yếu ảnh hưởng đáng kể mà ông và gia đình tiếp tục nắm giữ trong lĩnh vực chính trị và kinh doanh ở mức độ nào.

Tổng thống Tokayev cũng sa thải cháu trai của cựu tổng thống Nazarbayev, Samat Abish, làm chỉ huy thứ hai của cảnh sát an ninh. Con gái lớn của ông Nazarbayev, bà Dariga, cựu chủ tịch Thượng viện và vẫn là một nhà lập pháp, đã được nói đến trong quá khứ như một tổng thống tương lai.

TRIỂN VỌNG KINH TẾ

Dữ liệu của Ngân hàng Thế giới cho thấy tổng sản phẩm quốc nội bình quân đầu người của Kazakhstan năm 2020 là 9.122 USD, cao hơn một chút so với Thổ Nhĩ Kỳ và Mexico nhưng thấp hơn mức đỉnh hàng năm gần 14.000 USD vào năm 2013.

Chính phủ của ông Tokayev đã giới thiệu một gói kích thích trị giá 6% tổng sản lượng quốc gia để giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ vượt qua đại dịch COVID-19.

Ngân hàng Thế giới đã dự báo tăng trưởng kinh tế là 3,5% vào năm 2021, lên 3,7% trong năm nay và 4,8% vào năm 2023. Ngân hàng Thế giới đã thúc giục Kazakhstan tăng cường cạnh tranh và hạn chế vai trò của các doanh nghiệp nhà nước lớn trong nền kinh tế, giải quyết bất bình đẳng xã hội và tạo sân chơi kinh tế bình đẳng hơn.

QUYỀN CON NGƯỜI VÀ TỰ DO

Các nước phương Tây và các nhóm nhân quyền từ lâu đã chỉ trích Kazakhstan vì hệ thống chính trị độc đoán, không khoan dung với bất đồng chính kiến, hạn chế quyền tự do truyền thông và thiếu các cuộc bầu cử tự do và công bằng, mặc dù nước này cũng được coi là ít đàn áp và khoan nhượng hơi hơn so với các nước láng giềng thuộc Liên Xô cũ.

Tổ chức Ân xá Quốc tế cho biết các cuộc biểu tình trong tuần này là kết quả của việc chính quyền "đàn áp rộng rãi các quyền cơ bản của con người" và tổ chức này kêu gọi trả tự do cho tất cả những người bị bắt giữ tùy tiện và để điều tra về các hành vi lạm dụng nhà nước trong quá khứ.

Giám đốc Tổ chức Ân xá khu vực Đông Âu và Trung Á, bà Marie Struthers cho biết: “Trong nhiều năm, chính phủ đã không ngừng đàn áp những người bất đồng chính kiến ​​ôn hòa, khiến người dân Kazakhstan rơi vào trạng thái kích động và tuyệt vọng”.

Scribes thuộc HuginnNews biên dịch ; Huginn hiệu đính

0 Bình luận

Để lại bình luận